Dąb szypułkowy
Quercus robur
To majestatyczne drzewo liściaste, które dorastać może do 38 metrów wysokości, rozpoznasz po szerokiej, nieregularnej koronie i grubych, nisko osadzonych konarach. Charakterystyczne dla niego są żołędzie zebrane po kilka sztuk na smukłych szypułkach — stąd pochodzi jego nazwa.
Opis gatunku
Dąb szypułkowy to drzewo zrzucające liście, które w warunkach swobodnego wzrostu ma krótki, masywny pień dochodzący do 2–3 metrów średnicy, otoczony rozłożystymi konarem. Jego kora zmienia się z gładkiej na młodych drzewach na ciemnobrązową, pokrytą regularnymi bruzdami, a na starych okazach może osiągnąć grubość nawet 15 centymetrów.
Liście wyrastają skrętolegle, pojedynczo, o długości do 10 centymetrów. Ich charakterystyczną cechą są małe uszkowate klapy u nasady oraz zaokrąglone wcięcia na brzegu — nigdy nie sięgają one głęboko w stronę żyły głównej. Liście są nagie z obu stron, sztywne. Ogonek jest bardzo krótki \- do 1 cm.
Kwitnie w maju, wytwarzając długie, zwisające kotki z kwiatami męskimi oraz niepozorne kwiaty żeńskie na szypułkach. Owoce — żołędzie — dorastają do 3,5 centymetra długości, mają gładką powierzchnię, zielone, niedojrzałe mają podłużne, ciemne prążki. Zawsze zebrane są po 1–3 sztuki na smukłych szypułkach o długości 5–12 centymetrów, osadzone w półokrągłych kopułach.
Drewno dębu szypułkowego jest wytrzymałe, twarde i trwałe, dlatego od wieków cenione w przemyśle drzewnym. Gatunek żyje ponad tysiąc lat, a jego korzenie — początkowo palowe — z czasem rozwijają się w głębokie, ukośne systemy sięgające nawet 5 metrów w głąb, co czyni drzewo odporne na silne wiatry.
Występowanie
Dąb szypułkowy rośnie niemal na całym kontynencie europejskim, od Półwyspu Iberyjskiego po Ural, oraz w Azji Zachodniej na Kaukazie i w Iranie. W Polsce jest rozprzestrzeniony niemal wszędzie poza Tatrami i Podhalem.
Preferuje siedliska wilgotne, szczególnie na równinach i w dolinach rzecznych, gdzie często wchodzi w skład łęgów. Wznosi się do 1300 metrów nad poziomem morza, choć w południowej Polsce spotyka się go zwykle do 600 metrów.
Jest drzewem światłolubnym — dorosłe drzewa potrzebują pełnego słońca. Okres wegetacyjny wynosi co najmniej 130–140 dni, a gatunek dobrze znosi niskie temperatury, choć wrażliwy jest na późne przymrozki.
Ciekawostki
Niektóre dęby szypułkowe w Puszczy Białowieskiej osiągają wysokość 43 metrów i są uważane za jedne z najwyższych przedstawicieli tego gatunku w Europie. Stare okazy często chronione są jako pomniki przyrody, a dąb szypułkowy od wieków symbolizuje długowieczność, dostojeństwo i siłę, żołędzie noszone w kieszeni miały chronić przed starzeniem się i pijaństwem.