Brzoza brodawkowata
Betula pendula
Brzoza brodawkowata to drzewo o charakterystycznej białej korze, która łuszczy się w cienkie płatki. Wyróżnia ją smukły pokrój z długimi, cienkimi gałązkami zwisającymi ku ziemi.
Opis gatunku
Drzewo dorastające do 30 metrów wysokości, choć zwykle niższe. Młoda kora jest cienka i biała, a u starszych drzew z czarnymi, grubymi spękaniami u nasady pnia. Charakterystyczne dla brzozy są gruczołowate młode gałązki i lepkie, zaostrzające się pączki.
Liście są trójkątne lub romboidalne, długości 3–7 centymetrów, o podwójnie ząbkowanych brzegach. Na górnej powierzchni są ciemnozielone, na dolnej jaśniejsze, zielonawoszare, z gęstą siateczką żyłek, które mogą być lekko brunatne lub prawie białe. Młode liście są lepkie, ale szybko stają się całkiem nagie.
Kwiaty zebrane są w kotki — męskie na końcach starszych pędów, żeńskie na młodszych. Kwitnie w kwietniu, około dziesięciu dni wcześniej niż brzoza omszona. Owocostany po dojrzeniu rozsypują się. Owoce to małe orzeszki z dwu- lub trzykrotnie szerszymi skrzydełkami, rozsiewane przez wiatr na duże odległości. Są bardzo drobne i lekkie \- masa tysiąca nasion wynosi zaledwie 0,12g.
Drewno jest białe z żółtym lub lekko różowawym odcieniem, średniotwarde i trudno łupliwe. Wykorzystuje się je do produkcji mebli, sklejki i drobnych przedmiotów. Podczas suchej destylacji drewna otrzymuje się dziegieć \-gęstą smolistą substancję o charakterystycznym mocnym zapachu i gorzkim smaku. Był stosowany powszechnie do impregnowania skór, smarowania butów, stosowany jako smar, uszczelniacz do beczek, a także w leczeniu ran i chorób skóry, odstraszania owadów i smarowania kopyt zwierzętom gospodarskim. Obecnie stosowany w dermatologii.
Brzoza brodawkowata jest wiatropylna — jej lekkie nasiona zaopatrzone w skrzydełka rozsiewane są przez wiatr, co czyni ją jednym z pierwszych gatunków zarastających nieużytki.
Występowanie
Brzoza brodawkowata rośnie naturalnie w chłodniejszych rejonach Azji i Europy, a także w Afryce Północnej. W Polsce jest pospolita na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Gatunek pionierski, jeden z pierwszych pojawiających się na nieużytkach i zrębach.
Preferuje suche, piaszczyste tereny i wymaga dużo światła. Rośnie w lasach liściastych, borach mieszanych i sosnowych, wzdłuż szlaków kolejowych. Jej tolerancja na zanieczyszczenia powietrza czyni ją odpowiednią do sadzenia na terenach przemysłowych i w miejscach narażonych na niekorzystne warunki.
Ciekawostki
Brzoza brodawkowata żyje około 100 lat. Najstarsza brzoza zarejestrowana w Polsce rosła w Gdańsku Oliwie i miała w 1992 roku 171 lat, przy obwodzie pnia 321 centymetrów i wysokości 26 metrów.